یادگیری نهفته
ساعت ٧:٤٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٧ تیر ۱۳۸۸   کلمات کلیدی: یادگیری نهفته

مقدمه

 

موجود آدمی ، از همان آغاز ، نه تنها توجه خاصی به آموختن نشان داده ، بلکه کوشیده است که چگونگی امر آموختن را نیز دریابد و از زمان باستان ، تنی چند از افراد هر جامعه متمدنی در مورد فرایند یادگیری نظر و عقیده خاص خود را ابراز داشته اند .

 

یادگیری در زندگی عادی چندان مساله مهمی به شمار نمی آید . به گمان بسیاری از افراد غیر فنی و غیر متخصص ، فرض مسلم بر آن است که فرد از راه تجربه و شاگردی و کار کردن با استاد کار علم و هنر می آموزد  و جز این هیچ مشکلی وجود ندارد . در واقع امر یادگیری از آغاز تاریخ زندگی بشر به همین منوال بوده است و معلمان و مربیان هرگز به خود زحمت نداده اند و یا در این باره فکر نکرده اند که کیفیت یادگیری چیست و چه اصول و ضوابطی بر آن مترتب است (محمد، پارسا،1374)

 

نقش یادگیری در همه صحنه‌های زندگی نمایان است. یادگیری تنها آموختن مهارتی خاص یا مطالب درسی نیست؛ بلکه در رشد هیجانی، رشد شخصیتی، تعامل اجتماعی انسان دخالت دارد. انسان یاد می‌گیرد که از چه چیزی بترسد، چه چیزی را دوست بدارد و کجا چگونه رفتار کند. در واقع نوزاد از همان لحظه تولد درگیر فرآیند یادگیری می‌شود و این توانایی است که باعث پیشرفت و تفاوت روزانه او از انسان‌های یک نسل قبل از خودشان می‌شود.(همان منبع )

 فرآیند یادگیری با توجه به اهمیتش همیشه مورد توجه بوده و در این مورد دانشمندان بسیاری اظهار نظر، پژوهش و نظریه پردازی کرده و جواب بسیاری از سوالات را روشن کرده‌اند، بطوری که می‌توان با صراحت و اطمینان در مورد اینکه "یادگیری چیست ؟، چگونه رخ می‌دهد و عوامل موثر کدام هستند ؟ " بحث کرد. (سایت wikipedia  )

 

فردی که مسئله یا چیزی را یاد گرفته است تغییرات حاصل از آن را همواره با خود دارد و در مواقع لازم به اجرا در می‌آورد. توانایی‌های بالقوه یادگیری در فرد نوعی توانایی ایجاد می‌کند، بدین معنی که " تغییرات پایدار در رفتار" نتیجه تغییر در "توانایی‌ها" است، نه تغییر در رفتار ظاهری. طرف دیگر این توانایی‌ها همیشه مورد استفاده قرار نمی‌گیرند بلکه بعضی مواقع بصورت بالقوه هستند و هر وقت موقعیت و فرصت استفاده فراهم شود؛ از حالت بالقوه خارج و به حالت بالفعل (عمل) در می‌آیند. مثلاً فردی که دوچرخه سواری را یادگرفته است، اگر موقعیت

 دوچرخه سواری برای او فراهم نباشد این توانایی بصورت بالقوه در فرد باقی می‌ماند و هر وقت موقعیت و فرصت دوچرخه سواری فراهم شود (مثلاً یک دوچرخه در اختیار او قرار گیرد) این توانایی از بالقوه به بالفعل (حالت عمل) در می‌آید. این بدان معنی است که یادگیری هیچ وقت از بین نمی‌رود. (پارسا،محمد،1374)

 

 

 

 

 

برای دیدن متن کامل  به ادامه مطلب بروید


 

 

 

 

یادگیری نهفته

 

یادگیری نهفته یادگیری است که در هنگام اکتساب در عملکرد شخص به حال پنهانی و ابراز نشده باقی می‌ماند. به عبارتی یادگیری در یک موقعیت زمانی اتفاق می‌افتد و مدتها نهفته باقی می‌ماند تا در موقعیت مورد نیاز خود را نشان می‌دهد.رفتارهای معلمی نمونه‌ای از رفتارهایی هستند که به صورت یادگیری نهفته ممکن است آموخته شوند. فرد تا زمانیکه به عنوان یک معلم در کلاس قرار نگیرد این رفتارها را از خود نشان نمی‌دهد، در حالیکه آنها را در طول تحصیل خود از معلمان خود آموخته است. یادگیری نهفته اهمیت زیادی برای والدین ، معلمان و دست اندرکاران آموزش دارد. چرا که آنها غالبا از عملکرد کودکان و دانش آموزان دچار یاس می‌شوند و گاهی فکر می‌کنند که فرد یا شاگردشان هیچ یاد نمی‌گیرند یا بسیار کم می‌آموزند. در حالیکه در آینده ممکن است آنچه یاد   گرفته است به شیوه امیدوار کننده‌ای بروز کند. نباید یادگیری نهفته را با یادگیری تصادفی اشتباه کرد و یادگیری تصادفی لزوما پنهان نیست و ممکن است در هر مقطعی در عملکرد شخص ظاهر شود.( سایت  wikipedia).

 توجه تولمن در یادگیری به اصل رابطه محرکها او را بر آن داشت که میان یادگیری و عمل تمایزی قایل شود . یادگیری از لحاظ داشتن معلومات با یادگیری از نظر توانایی انجام عمل تفاوت دارد . همه افراد چیزهایی می آموزند ، یعنی معلوماتی به دست می آورند ، اما همیشه این معلومات را ابراز نمی کند ، بلکه آنها را به گونه ای در ذهن خود انبار می کنند و هنگام نیاز به سراغ آنها می روند .

این تمایز میان داشتن معلومات و توانایی انجام دادن عمل موجب شد که تولمن اصطلاح یادگیری نهانی را پیشنهاد نماید . به این سبب وی معتقد است که هر کسی ، بی آنکه تظاهر به دانستن کند ، می تواند معلوماتی داشته باشد و در موقع مقتضی معلومات خود را نشان دهد . پس دانایی و توانایی به صورت پنهانی نیز وجود دارد . (جی آر لوفرانسوا، یحیی،سید محمدی،)

به طور کلی می توان گفت یادگیری نهفته آن یادگیری است که به عملکرد برگردانده نشده است . به سخن دیگر ، امکان دارد که یادگیری برای مدت قابل ملاحظه ای بدون استفاده باقی بماند و بعد ها در رفتار ظاهر گردد . مفهوم یادگیری برای تولمن مفهوم بسیار مهمی بود و فکر می کرد توانسته است موجودیت آن را به اثبات برساند . (پارسا،محمد،1374 )

 آزمایش معروفی که تولمن و هونزیک (1930) به این منظور انجام داده اند از سه گروه موش تشکیل یافته بود که همگی به یادگیری حل کردن یک مازپرداخته اند .

به یک گروه از موش ها هرگز برای درست گذشتن از ماز تقویت داده نشد . به گروه دیگر همیشه تقویت داده شد . و به گروه سوم از روز یازدهم به بعد تقویت داده شد .  این گروه آخر بود که بیشتر از دو گروه دیگر مورد توجه تولمن قرار داشت . نظریه یادگیری نهفته او پیش بینی می کرد که این گروه ، درست مثل گروهی که به طور مرتب تقویت می شد ، عبور از ماز را یاد خواهد گرفت ، و وقتی که تقویت در روز یازدهم معرفی می شود ، بلافاصله عملکرد این گروه به سطح عملکرد گروهی که مرتبا تقویت می شده است خواهد رسید .

 

 انتظارات میدانی

همانگونه که نقشه شناختی ایجاد می شود ، انتظارات میدانی نیز به وجود می آیند : یعنی ارگانیسم می آموزد که چه چیزی به چه چیز دیگری می انجامد . برای نمونه ، ارگانیسم با دیدن یک علامت معین انتظار می کشد که علامت معین دیگری به دنبال خواهد آمد . این دانش کلی درباره محیط برای تبیین یادگیری نهفته ، خاموشی نهفته ، مکان آموزی یا یادگیری مکان ، و کاربرد راه های کوتاه تر ، مورد استفاده قرار می گیرد . ( پارسا ، محمد 1374 )

در یادگیری نهانی منظور تولمن این است که معلمان  باید در نظر داشته باشند که عمل همیشه میزان یادگیری را نشان تمی دهد . پیش از آنکه بتوانیم معلومات خود را نشان بدهیم ممکن است موانع بیشماری در راه عمل وجود داشته باشند و تا این موانع بر طرف نشوند عمل رضایت بخش حاصل نمی گردد . تولمن در آزمایشهای خود ثابت کرد که وقتی موشها علاقه مند بودند خود را به هدف برسانند این کار را به خوبی و بدون اشتباه انجام می دادند .  ( سایت irandoc )

امروزه با وجود نبودن دلایل کافی و قانع کننده علمی ، اکثر روان شناسان را عقیده بر این است که یادگیری نهانی مانند هر نوع یادگیری عینی و محسوس واقعیت دارد . اگر بدون توجه به نظر مخالفان ، یادگیری نهانی را بپذیریم آن وقت می توانیم این اصل عملی را از نظریه تولمن استنتاج کنیم :

 

میزان یادگیری (اکتساب معلومات ) ممکن است همیشه ، در شرایط ثابت ، عملی آشکار نباشد . تغییر داعیه مثبت یا منفی ( پاداش تنبیه ) می تواند تغییری در عمل به وجود بیاورد . ( جی آر لو فرانسوا، سید محمدی ، یحیی ،)

 

از نظر تدریس وقتی می گوییم : « می دانم که او این مطلب را میداند » ، در چنین مواردی اگر بخواهیم به معلومات شاگرد پی ببریم ، پیش از اینکه او بتواند عمل مطلوبی انجام دهد برای شناخت بیشتر لازم است نسبت به پاداش ، تنبیه ، محرومیت ، نیاز و ترس شاگرد دست به آزمایشهایی بزنیم . ( هرگنهان،السون، سیف ، علی اکبر ، 1386)

 

نظریه  یادگیری تولمن با نظریه یادگیری جان دیویی و ثورندایک که اصالت عمل را مهم می شمارند تناقض دارد .  تولمن معتقد است که یادگیری از راه دیدن یا شنیدن هم انجام می شود . لازم نیست که شاگرد برای آموختن چیزی آن را شخصا انجام دهد . البته ، مسلم است که بدون فعالیتهای عملی مهارتهای بدنی امکان پذیر نیستند ، اما یادگیری تنها به ورزش یا مهارتهای بدنی محدود نمی شود .  برای آموختن مطالبی ، مانند تاریخ و جغرافیا فعالیتهای عملی کمتری به کار می رود . ما این گونه مطالب را بیشتر از راه دیدن و شنیدن به خوبی می آموزیم و نیازی به تمرینهای فراوان و کاربردهای خود نداریم . ( جی آر فرانسوا ، سید محمدی ، یحیی )

 

 

 

 

منابع :

 

*پارسا ، محمد،(1374) ، روانشناسی یادگیری بر بنیاد نظریه ها ، انتشارات علمی ، چاپ اول

 

 

 

 

 

*دکتر بی . آر . هرگنهان / دکتر متیو اچ . السون ، سیف ، علی اکبر ، (1386) ، مقدمه ای بر نظریه های یادگیری ، انتشارات دوران ، چاپ یازدهم

 

 

 

 

*جی.آر.لوفرانسوا،  سید محمدی،یحیی ، نظریه های یادگیری انسان

 

 

 

   * www.wikipedia.com