معرفی آزمون عصب - روانشناختی هالستید – ریتان (2)
ساعت ۱۱:٢٤ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٢ امرداد ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: آزمون عصب روانشناختی هالستید ریتان ،هالستید ریتان

کاربرد آزمون

هدف از این آزمون به منظور کاربرد و آماده سازی متخصص بالینی با پایگاه داده ای برای استنباط طبیعت ( سرشت ) ، محل ، و گسترش تغییرات ساختاری در مغز است که ممکن است زمینه ساز آن باشد و توضیح الگوی حقیقت و عملکردهای مخرب ناشی از اندازه گیری و اطلاعات کیفی که بوسیله آزمون حاصل می شود ، باشد ( به نقل از سایت www.cps.nova.edu ) .

HRB  ، پایه ای را برای توانبخشی برنامه ای که ارزیابی نوروسایکولوژی با بازآموزی شناختی را درست می کند سبب می شود ، و نیز باعث بکار بردن دیدگاهی می شود که بتوان ساختار توانایی عملکردی فردی را بازگرداند ( ژاکلین سایکول ، 1994 ) .

آزمون هالستید ریتان برای گروه های متفاوتی از بیماران ، نظیر کودکان و افراد مبتلا به بیماری روانپزشکی و صرع قابلیت کاربردی دارد ( هبن و میلبرگ ، 1387) .

از شاخص اختلال هالستید برای تشخیص کارکردهای مرتبط با ضایعه مغزی استفاده می شود ، اما این شاخص سطح بدکاری را نشان نمی دهد ( هبن و میلبرگ ، 1387) .

این آزمون در 3 گروه قابل اجراست :

سن 5 – 8 سال ( برای کودکان )

8 – 14 سال ( برای کودکان سنین متوسط بالای 15 سال )

بالاتر از 14 سال ( برای بزرگسالان ) ( به نقل از سایت www.hsrc.ac.za ) .


 


نحوه اجرای آزمون و نمره گذاری آن

این آزمون که شامل خرده آزمونهایی است به تفکیک و در امتداد هم اجرا و نمره گذاری می شود و هر خرده آزمون معرف ناتوانی یا آسیب در بخشی از کارکرد مغز است .

دامنه نمرات شاخص اختلال ، از صفر تا 1 نوسان دارد ، این دامنه نشان دهنده نسبت نمراتی است که در دامنه مربوط به وجود ضایعه مغزی قرار دارند .

شاخص اختلال هالستید از طریق تقسیم تعداد نمراتی که در دامنه اختلال قرار دارند ، بر مجموع نمرات آزمون اصلی محاسبه می شود . بیمارانی که نمره 5/0 یا بالاتر داشته باشند ، به عنوان بیماران مبتلا به ضایعه مغزی طبقه بندی می شوند .

به دلیل وجود برخی محدودیتها در این شاخص فوق از دیگر شاخص هایی برای رفع محدودیت آزمون وجود دارد که می توان از آن در آزمونهای تکمیلی استفاده کرد .

مقیاس درجه بندی میانگین اختلال برای مشخص کردن وجود ضایعه مغزی و کمیت میزان اختلال به کار می رود . مقیاس درجه بندی میانگین اختلال ، در واقع معدل نمرات طراز شده را از دوازده آزمون تشکیل دهنده این شاخص محاسبه می کند ( دامنه صفر تا 4 است و در آن صفر بالای میانگین ، 1 میانگین ، 2 یک انحراف معیار زیر میانگین ، 3 دو انحراف معیار زیر میانگین و 4 سه انحراف معیار زیر میانگین محسوب می شوند ) .

یکی دیگر از شاخص ها ، مقیاس عمومی نقص عصب – روانشناختی است که بر پایه چهل و دو متغیر متفاوت برگرفته از خرده آزمون های HRB  قرار دارد . این شاخص برای ارزیابی سطح و الگوی عملکرد ، یافته های مربوط به کارکردهای حسی و حرکتی یک طرفه (نیمکره های مغزی چپ و راست ) ، و نقص های اختصاصی و علائم مشخص کننده بیماری برای نشان دادن وجود ضایعه مغزی به کار می رود . برنامه رایانه ای ساخته شده به وسیله ریتان (1988) می تواند برای سهولت محاسبه شاخص نقص عصب – روانشناختی در بزرگسالان مورد استفاده قرار گیرد . داده های هنجاری HRB  بر اساس جنس ، سن ، و سطح تحصیلات برای بزرگسالان در دسترس است .

توضیح خرده آزمون ها  

1- آزمون طبقه بندی :

این آزمون دارای هفت خرده آزمون و 208 آیتم است که هر بار یک آیتم از طریق اسلایدی در مقابل آزمودنی ارایه می گردد . ارایه آیتم ها توسط یک دستگاه پروژکتور اتوماتیک است . صفحه ای که آیتم ها روی آن ارایه می شود در مقابل بیمار قرار می گیرد . جلوی دستگاه  پروژکتور یک قطعه با چهار لامپ شماره گذاری شده ( از 1 تا 4 ) در روی آن قرار دارد و زیر هر لامپ میله ای وجود دارد . به بیمار گفته می شود هر وقت محرک روی صفحه پروژکتور ظاهر شد عددی بین 1 تا 4 را انتخاب کند . برای این کار بیمار باید میله را زیر عددی که صحیح است قرار دهد و برای هر آیتم فقط یک پاسخ می تواند بدهد .اگر بیمار به طور صحیح جواب دهد صدای زنگ خوشایندی شنیده می شود و اگر پاسخ غلط باشد صدای وزوز ناخوشایندی ایجاد می شود . به علاوه به آزمودنی گفته می شود که هر آزمون فرعی فقط یک اصل برای پاسخ دادن دارد .

هیچ محدودیت زمانی در آزمونی طبقه بندی وجود ندارد و به بیمار گفته می شود که به دقت پاسخ دهد و تشویق جهت برانگیختن پاسخ بیمار نیز ارایه می گردد . نمره آزمودنی مساوی است با تعداد کل خطاهای وی در هفت خرده آزمون . در این آزمون نیازی به پاسخ کلامی بیمار نیست و دستورالعمل نیز می تواند از طریق پانتومیم ارایه گردد . این آزمون یک تجربه یادگیری است و مهارت یادگیری و تشکیل مفاهیم انتزاعی و کارآمدی ذهن را ارزیابی می کند . بیمارانی که عملکرد ضعیفی در این آزمون دارند به عنوان افراد با قضاوت ضعیف و مشکلات حافظه ای طبقه بندی می شوند .

 

2- آزمون عملکرد لمسی :

این آزمون فرم تعدیل شده آزمون تخته تخته سگوین – گودارد است و شامل یک تخته که به طور عمودی در مقابل بیمار گذاشته می شود و ده عدد مکعب که بین آزمودنی و تخته قرار می گیرند . قبل از این که تخته و مکعب ها را جلوی آزمودنی بگذارند ، چشم آزمودنی باید بسته باشد تا آنها را نبیند و حتی در طول انجام آزمون و بعد از آن هم آزمودنی نباید آنها را ببیند . آزمودنی باید مکعب های با اشکال مختلف را در داخل سوراخ های مناسب آنها در روی تخته جایگزین نماید و هرچه می تواند این کار را سریع انجام دهد .

این آزمون چندین توانایی شناختی از قبیل : سرعت حرکتی ، استفاده از نشانه های لمسی و جنبشی برای رشد هماهنگی روانی – حرکتی ، یادگیری ، توانایی یادآوری اشیایی که به وضوح دیده نشده اند ( یعنی حافظه اتفاقی ) و پاسخ به وضعیت ناآشنا ، را اندازه گیری می کند .

 

3- آزمون ریتم

این آزمون ، خرده آزمونی از تست سی شور برای ارزیابی استعداد موسیقی می باشد . در این بخش سی جفت از ضرب های آهنگ دار به وسیله یک ضبط صوت ارایه می شود ، آزمودنی باید جفت هایی را که با هم متشابه یا متفاوت هستند مشخص کند . نمره در این آزمون بر اساس تعداد تفکیک های صحیح داده می شود . ادراک شنیداری غیر کلامی ، توجه و حفظ تمرکز را ارزیابی می کند .

 

4- آزمون ادراک صدا – تکلم

در این آزمون شصت کلمه بی معنی توسط ضبط صوت ارایه می گردد و به آزمودنی یک برگ کاغذ داده می شود که این برگ کاغذ حاوی شش خرده آزمون است . هر خرده آزمون از ده ردیف کلمه چهار حرفی تشکیل شده است . بعد از این که هر یک کلمه توسط ضبط صوت ارایه شد آزمودنی باید یکی از چهار کلمه هر ردیف را مشخص کند بدین صورت که روی آن خط بکشد . نمره در این آزمون به تعداد تشخیص های غلط تعلق می گیرد . این آزمون ادراک کلامی – شنیداری ، هماهنگی بینایی – شنیداری ، فرایند زبان ، حفظ توجه و تمرکز را از طریق یک تکلیف با سرعت زیاد و نسبتا پیچیده می سنجد .

 

5- آزمون نوسان انگشت

آزمون نوسان انگشت یک آزمون سرعت حرکتی است که بیمار باید با استفاده از انگشت سعی کند به میله متصل به کنترل دستی ضربه بزند . هر کوشش ده ثانیه طول می کشد ، بیمار تشویق می شود تا هر چقد می تواند سریع ضربه بزند . بیمار با هر دست 5 کوشش متوالی انجام می دهد و نمره برای هر دست میانگین 5 کوشش در دامنه پنج نقطه ای است . در تحلیل نتایج سرعت حرکتی ، انتظار بر این است که حدود 10% دست برتر ، نمره بالاتر از دست غیر غالب بیاورد .

 

خرده آزمون های مکمل :

1- آزمون ردیابی

این آزمون از دو قسمت A و B تشکیل شده است . بخش A این آزمون از 25 دایره بر روی یک ورقه  11 ₓ 5/8 اینچ تشکیل شده و روی دایره ها اعداد از 1 تا 25 حک شده اند . ابتدا دستورالعمل با یک مثال ارایه می گردد . مثال داده شده مجزا از اصل آزمون است . از آزمودنی خواسته می شود تا دایره ها را با نظم عددی از 1 تا 25 با هر سرعت ممکن به هم وصل نماید اگر دایره طبق نظم عددی وصل نشود بیمار متوقف می شود و عمل او تصحیح می گردد و دوباره از آن نقطه ادامه می یابد . نمره آزمودنی ، زمان کلی صرف شده ، به اضافه زمانی است که برای خطاها گذرانده شده است . دایره ها از یک تا 13 شماره گذاری شده و یا از حرف A تا T حروف بندی شده است . وظیفه آزمودنی این است که دایره های عددی و حروفی را طبق نظمی به هم وصل کند ، به طوری که حرف A با عدد 1 ، حرف B با عدد 2 و ... به هم وصل می شوند . زمان صرف شده نمره حاصل از این قسمت است . بخش B دو و نیم برابر مشکل تر از اولی ( بخش A ) است . هر دو قسمت مستلزم سرعت و ردیابی بینایی است ، به علاوه بخش B مستلزم استفاده از اعداد و سمبلهای حروفی و الفبایی نیز است و آزمودنی باید دو سری محرکات را در حالیکه هر لحظه به یک محرک توجه دارد ، در ذهن نگهداشته و آنها را به هم متصل نماید .

 

2- آزمون قدرت چنگ زنی

در این آزمون از یک نیرو سنج ( ابزار خاص سنجش نیروی عضلانی ) ، و یک چنگ زن متناسب با اندازه دست برای اندازه گیری قدرت دست استفاده می شود . دو کوشش توسط دست غالب و غیر غالب انجام می شود ، میانگین دو تلاش برای هر دست نمره آن محسوب می شود ، در نهایت این آزمون ، قدرت چنگ زنی دو دست چپ و راست را مقایسه می کند .

 

3-معاینات حسی ادراکی ( لامسه ، شنوایی و بینایی)

این معاینات مستلزم این است که تعیین نماید آیا بیمار قادر است محرکهایی را که بع یک طرف بدن ارایه می شود ، در هر دو طرف بدن ادراک نماید . بعد از تعیین این امر یعنی مشخص شدن اینکه هر دو طرف ، قادر به درک محرکات یک طرفه ارایه شده است ، محرک ها به صورت دو طرفه ( یعنی همزمان در دو طرف بدن ) ارایه می شوند تا معلوم شود از یک طرف بدن ادراک می شود و وقتی که در ترکیب با محرک دیگر ( طرف متضاد بدن ) ارایه می شود به آنها توجهی نمی شود .

الف – معاینه حسی ادراکی لمسی : وقتی که چشم های بیمار بسته است ، پشت دست بیمار به آرامی لمس می شود آزمودنی باید مشخص کند که کدام دست او لمس شده است . محرک یک طرفه به طرف راست و چپ صورت آزمودنی هم ارایه می شود . اگر آزمودنی بتواند ارایه یک طرفه محرک را درک نماید ، محرک تحریکی دو طرفه در بین تحریکات یک طرفه ارایه می شود . نمره آزمودنی تعداد دفعاتی است که در طی کوشش های تحریکی دو طرفه ، فقط تحریک یک طرف بدن گزارش شده است ، تعداد خطاها و طرفی که به محرک توجه نشده است ثبت می گردد و این شاخص کلی را در مورد آن طرف بدن فرد که نقص دارد به دست می دهد .

ب – معاینه حسی ادراکی بینایی : آزمودنی چهره به چهره آزمونگر می نشیند و درست به بینی آزمونگر نگاه می کند و آزمونگر دست هایش را در فاصله برابری بین خود و آزمودنی که در سطح چشم بیمار است نگه می دارد . بیمار باید مشخص کند ، آیا انگشتان دست راست یا چپ و یا هر دو حرکت می کند ، این عمل در دو سطح دیگر بینایی ( پیرامونی – بالاتر و پایین تر از چشم آزمودنی) هم تکرار می شود .

ج – معاینه حسی ادراکی شنوایی : آزمونگر مقابل بیمار می ایستد و صدای خفیفی ایجاد می کند ( فشار دادن انگشتان خود به هم و سپس جدا کردن آنها ) ، طوری که برای هر گوش به صورت یک طرفه این صدا ایجاد شود . اگر آزمودنی به درستی تحریک یک طرفه هر گوشی را تشخیص دهد ، تحریکات دو طرفه و یک طرفه ارایه می گردد . نمره نهایی مقدار بازداری کوشش های تحریک دو طرفه است . لازم به ذکر است که در هیچکدام از این سه معاینه حسی به آزمودنی نباید گفت که تحریکات دو طرفه هم ارایه می گردد .

 

 

 

4- بازشناسی لمسی

الف – موضع یابی انگشت لمس شده : به هر انگشت ، محرک لمسی خفیفی ارایه می گردد و از دست راست شروع می گردد ، نظم لمس انگشتان از قبل تعیین شده است . در حالیکه هر دو چشم بیمار بسته است ، انگشتان وی با نظم و ترتیب تعیین شده قبلی ، لمس می گردند و آزمودنی باید انگشت لمس شده را مشخص نماید هر انگشت در هر طرف بدن ، چهار بار لمس می شود . نمره آزمودنی تعداد خطاهای او در مجموع 20 کوشش برای هر دست است .

ب – ادراک اعداد نوشتاری روی نوک انگشت : در این آزمایش با یک مداد ، اعدادی روی نوک انگشت آزمودنی می نویسیم . اعداد 3 و 4 و 5 و 6 روی انگشتان هر دست با نظم از قبل تعیین شده ، نوشته می شود ( چهار بار در هر دست ) . قبل از نوشتن اعداد روی نوک انگشتان ، اعداد روی کف دست بیمار و درشت نوشته می شود تا برای بیمار مشخص شود که اعداد روی دست چگونه شکل می گیرند و با روش ادراک آنها آشنا شود . به او گفته می شود که 4 عدد مختلف روی انگشتان او نوشته خواهد شد . چشم های آزمودنی طی اجرا بسته نگه داشته می شود . نمره ، برابر با تعداد خطاهای آزمودنی روی 20 کوشش در هر دست است .

ج – بازشناسی لمسی شکل : در این آزمون ، آزمودنی یک دستش را از سوراخی که در یک تخته قرار دارد ، رد می کند به طوری که دستش و مهره ها ( ژتون ها ) را نبیند . سپس توی انگشتان دست وی یک ژتون پلاستیکی در یکی از اشکال مربع ، مثلث ، دایره و صلیب ، گذاشته می شود . آزمودنی باید با دست دیگرش ژتون لمس شده را با علامت هایی نمایش دهد و نیازی به نامیدن یا توصیف کلامی نیست . هر چهار ژتون با هر دست دو بار تمرین می شود . نمره آزمودنی تعداد خطاها برای هر دست و زمان کلی پاسخ برای هر دست است ( زمان پاسخ از وقتی که ژتون در دستان وی گذاشته می شود تا وقتی که بیمار با دست دیگرش مشخصات آن را ارایه می دهد محاسبه می شود ) .

5- آزمون سرند زبان پریشی هالستید – وپمن ( تعدیل شده )

 این آزمون اطلاعاتی را درباره چند جنبه از توانایی های زبانی و استفاده از آن را از قبیل نامیدن اشیاء ، هجی کردن ، خواندن ، مشخص کردن حروف و اعداد ، نوشتن ، محاسبات ریاضی ، تشخیص بخش هایی از بدن ، فعالیت ساده پانتومیم ، فهم زبان صحبت شده ، تمایز چپ و راست و تلفظ کردن ، ارایه می دهد . همچنین توانایی های آزمودنی برای باز تولید اشکال هندسی ساده و پیگیری دستورات نیز توسط این آزمون سنجیده می شود و هیچ سیستم استاندارد نمره گذاری برای آن به کار نرفته است .

 

 

منابع :

1- هبن نانسی ، میلبرگ ویلیام (1387).مبانی ارزیابی عصب – روانشناختی ، ترجمه حسن جق شناس ، چاپ اول ، انتشارات رشد ، تهران .

 

2- پورشریفی ، حمید .(1384).روانشناسی بالینی ،تهران ، انتشارات سنجش ،چاپ دوم .

 

3-دولتشاهی ،بهروز.(1375).تهیه مجموعه آزمون سرند شناختی بیماران آسیب مغزی ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، منتشر نشده ، انستیتیو روانپزشکی تهران .

 

4- Psychol , jaclin (1994). Ward Halstead's contributions to neuropsychology and the Halstead-Reitan Neuropsychological Test Battery, 50(1):47-70.

 

5 -  www.cps.nova.edu

 

6 - www.hsrc.ac.za

 

7 –Reitan ,R.Wolfson,D,(2004) The Halestesd – Reitan Neuropsychologycal Test Battery for Adult : Theoritical , Methodological and validational Bases.